(Dit artikel is geschreven in maart 2008) 

De vier categorale gymnasia hebben al enige jaren een vorm van samenwerking om het teveel aan aangemelde leerlingen onderling te verdelen. Wij hebben dat hier altijd het "convenant" genoemd, maar dat was een benaming die blijkbaar meer in de volksmond leefde dan een werkeliijk bestaande naam. De gymnasia zelf hebben het over een "garantieregeling:" een garantie dat alle aangemelde kinderen een plekje op één van deze vier gymnasia zouden kunnen vinden. Dus passen wij dit stukje wat dit betreft aan.

Toen aan het begin van de eeuwwisseling de toestroom naar de Amsterdamse categorale gymnasia te groot begon te worden besloten de drie categorale gymnasia Vossius, Barlaeus en St. Ignatius de handen ineen te slaan. Het loten stuitte op grote weerstand en het verschijnsel dat ouders hun uitgelote kinderen naar gymnasia in andere gemeentes moesten brengen was maatschappelijk onverdedigbaar.

De garantieregeling hield in dat de gymnasia zouden samenwerken om alle kinderen te kunnen plaatsen door in jaren met overaanmeldingen afwisselend extra klassen te vormen. Het is, stellen de betrokken scholen, nooit meer dan een mondelinge afspraak geweest.

Daarnaast werd in 2005, na grote druk van de VVD en D66 in de gemeenteraad, het gemeentebestuur eindelijk overtuigd om een nieuw categoraal gymnasium te starten dat er in 2006 ook kwam. In dat jaar begon ook het Cygnus (Pieter Nieuwland College) als 5e nieuwe, min of meer categorale, gymnasium. In 2008 verhuist het 4e Gymnasium naar een nieuw gebouw met meer capaciteit, en kan het daardoor zelfs vijf eerste klassen starten.

Toch tekorten

Maar die extra capaciteit is ook weer volgelopen. De toestroom blijft hoog en de categorale gymnasia zouden weer maatregelen moeten nemen zoals meer kinderen in een klas of overloopgebouwen voor extra klassen om de stroom op te kunnen vangen. Hoewel de garantieregeling daartoe dwingt is de wil om dat te doen er blijkbaar niet meer. De (inmiddels) vier gymnasia hebben daarom de regeling op een handige manier aangepast. De verplichting om alles te doen om de aangemelde kinderen te plaatsen op een van de gymnasia is aangevuld met de zinsnede "mits er voldoende plaats is". Op de informatiedagen is ook gezegd, dat hebben we kunnen horen: een garantie geven we niet meer.

Daar wringt de schoen. Wat het zinnetje inhoudt wordt duidelijk als we ontleden. De afspraak om overaangemelde kinderen onderling te herplaatsen en zo de uiterste best te doen om alle aangemelde kinderen te plaatsen, houdt natuurlijk in dat de gymnasia die plaatsen zullen scheppen. Maar nu komt er dus bij: mits er voldoende plaatsen zijn. 

Een paradox die lachwekkend zou zijn als het niet zo triest was. De gevolgen zjn dit jaar meteen duidelijk. Dat zinnetje is de ontsnappingsclausule geworden waardoor de scholen zich in 2008 weer kunnen ontrekken aan de problematiek. Het blijft dit jaar niet bij loten om te herverdelen, een aantal kinderen zal überhaupt niet geplaatst kunnen worden. Het Barlaeus, de school die de meeste overaanmeldingen heeft gekregen, heeft de ouders laten weten dat na uitloting hun kinderen niet meer terecht kunnen op de categorale gymnasia.

De vier gymnasia werken ook opzichtig niet meer samen. Elk gymnasium gaat op de eigen manier om met de overaanmeldingen: ook het Ignatius en Vossius hebben er teveel, zij het minder teveel dan het Barlaeus. Zij gaan zelf de extra toestroom opvangen, en laten het Barlaeus met haar probleem zitten.

De conclusie is duidelijk. De garantieregeling bestaat niet meer, en slimme kinderen die naar een categoraal gymnasium willen zijn aan hun lot overgeleverd.